HIKOYA HAQIDA MA’LUMOT

Hikoya – bu adabiyotda, ayniqsa, og‘zaki va yozma adabiyotda keng tarqalgan janr bo‘lib, asosan biror voqeani yoki hodisani kichik, lekin ma’no jihatidan to‘liq tarzda tasvirlaydi. Hikoyalar qisqa va oson o‘qilishi bilan ajralib turadi. Ularning asosiy maqsadi, asosan, biror voqeani yoritish, personajlarning ichki olamini, hayotini va ruhiy holatini ko‘rsatishdir. Hikoyaning asosiy xususiyatlaridan biri, uning qisqacha va sodda bo‘lishidir, lekin buning uchun voqealar va personajlar o‘tkir tasvirlangan bo‘ladi.

Hikoyaning xususiyatlari:

 1. Qisqalik va ixchamlik:

Hikoyalar odatda qisqa va ixcham bo‘lib, ular bir voqeani, bir voqea silsilasini yoki bir hayotiy holatni tasvirlashga qaratilgan. Hikoya uzunligi odatda 5-30 bet oralig‘ida bo‘ladi, ba’zan esa bitta sahifada ham joylashadi.

 2. Vaqt va joyning cheklanganligi:

Hikoyaning voqealari ko‘pincha ma’lum bir vaqt va joyda bo‘lib o‘tadi. Ular ko‘p hollarda bitta voqeaga yoki bir nechta kichik voqealarga asoslanadi.

 3. Bir nechta personajlar:

Hikoyada ko‘pincha bir nechta personaj bo‘ladi. Biroq, asosiy diqqat markazi bir yoki ikkita asosiy personajga qaratiladi. Personajlar orasidagi munosabatlar, ichki kurashlar va ularning o‘zgarishi hikoyaning asosiy tarkibini tashkil etadi.

 4. Boshlanish, rivojlanish va yakunlanish:

Hikoyaning strukturasida uch qismni ko‘rish mumkin:

 • Boshlanish (introduktsiya): Personajlar va voqealar o‘rni aniqlanadi.

 • Rivojlanish (konflikt): Asosiy voqea yoki muammo yuzaga keladi.

 • Yakunlanish (rezolyutsiya): Muammo yoki voqea yakunlanadi.

 5. Mavzular va g‘oyalar:

Hikoyalar turli mavzularni o‘z ichiga oladi, jumladan: sevgi, dostlik, sadoqat, xiyonat, hayot va o‘lim, ijtimoiy tengsizlik, mehnat va muvaffaqiyat, odamlar o‘rtasidagi aloqalar, axloqiy tanlovlar va boshqa ko‘plab mavzular. Har bir hikoyaning maqsadi o‘quvchini biror bir g‘oyaga yoki axloqiy saboqni tushunishga undashdir.

Hikoyaning Turlari:

Hikoyalar turli xil bo‘lishi mumkin, va ular o‘z mavzusi, uslubi va tuzilishiga qarab turlicha bo‘lishi mumkin:

 1. Psixologik hikoyalar:

Bu hikoyalarda personajlarning ichki dunyosi, ularning fikrlari, his-tuyg‘ulari va ichki kurashlari asosiy o‘rin tutadi. Psixologik hikoyalar ko‘pincha inson ruhiyatidagi noaniqlik, qorong‘ulik yoki sirli holatlarni ochib beradi.

 • Masalan: Fyodor Dostoevskiyning “Jinoyat va Jazo” asaridagi psixologik momentlar.

 2. Tarixiy hikoyalar:

Tarixiy hikoyalar tarixiy voqealar, shaxslar yoki davrlarni tasvirlaydi. Ular o‘tkir ijtimoiy yoki siyosiy muammolarni yoritadi va o‘sha davrning madaniyatini, an’analarini o‘rganishga yordam beradi.

 • Masalan: Mirzo Ulug‘bek haqidagi tarixiy hikoyalar.

 3. Filosofik hikoyalar:

Bu hikoyalar chuqur axloqiy va falsafiy masalalar, inson hayotining ma’nosi, o‘lim va ma’naviyatni o‘rganish bilan bog‘liq bo‘ladi. Ular o‘quvchiga savollarni bermoqda va o‘z hayotini yoki ijtimoiy mavqeyini qayta ko‘rishga undaydi.

 • Masalan: Albert Kamyuning “Yolg‘izlik” hikoyasi.

 4. Detektiv hikoyalar:

Detektiv hikoyalar voqealar va sirlarni hal qilishni tasvirlaydi. Ular odatda sirli jinoyatlar, qotilliklar yoki boshqa muammolarni o‘rganish bilan bog‘liq. Detektiv hikoyalar o‘quvchini harakatga undaydi va ularga qiziqarli sirlarni ochish imkoniyatini beradi.

 • Masalan: Agata Kristiyning “Poirot” seriyasidagi hikoyalar.

 5. Mistik hikoyalar:

Mistik hikoyalar fantastika va sirli unsurlarga ega bo‘lib, ular o‘quvchini haqiqiy va nohaqiqiy olamlar o‘rtasidagi chegara haqida o‘ylashga undaydi. Bu janrdagi hikoyalar ko‘pincha tajovuzkor ruhlar, sirli mavjudotlar, yoki kutilmagan voqealar bilan to‘la bo‘ladi.

 • Masalan: Edgar Allan Poening “Qorong‘u hikoyalar”i.

 6. Humoristik hikoyalar:

Bu hikoyalar kulgili va hazil-mutoyibaga asoslangan. Ular odamlarning kulgili holatlarini, qiziqarli vaziyatlarini yoki komik karakterlarini tasvirlash orqali o‘quvchini ko‘ngil ochishga undaydi.

 • Masalan: Mark Tvenning “Tom Soyerning sarguzashtlari”.

 7. O‘rganish va o‘rgatish hikoyalari (ta’limiy hikoyalar):

 

Bu turdagi hikoyalar axloqiy saboq berish, hayotiy tajriba o‘rgatish yoki yosh avlodni tarbiyalashga qaratilgan. Ular ko‘pincha xalq orasida tarqatiladi va eng yaxshi tajribalarni o‘rganishga yordam beradi.

 • Masalan: Eski o‘zbek xalq hikoyalari.

Hikoyaning Struktura va Tuzilishi:

 1. Boshlanish (Introduksiya):

Hikoyaning boshlanishi odatda voqealar joylashuvi va personajlarni tanishtirish bilan boshlanadi. Odatda, asosiy voqea yoki konflikt haqida dastlabki ma’lumot beriladi.

 2. Rivojlanish (Konflikt):

Asosiy voqea yoki masala rivojlanadi. Personajlar orasidagi ziddiyatlar, ichki kurashlar yoki tashqi omillar keltiriladi. Bu qismda hikoyaning eng qiziqarli va hayajonli holatlari yuzaga keladi.

 3. Klimaks:

Klimaks – voqeaning eng yuqori nuqtasidir. Bu voqeaning eng muhim yoki hayajonli lahzasi bo‘lib, uning natijasi aniqlanadi.

 4. Yakunlanish (Rezolyutsiya):

Hikoya yakunlanadi va barcha muammolar hal qilinadi. Personajlarning hayoti qanday o‘zgarishi yoki voqea qanday yakunlanishi ko‘rsatiladi.

Hikoyaning Ijtimoiy va Madaniy Roli:

 1. Axloqiy saboqlar:

Hikoyalar ko‘pincha o‘quvchiga axloqiy saboqlar beradi. Ular odamlarga yaxshi xulqni ko‘rsatib, salbiy xulqlarni rad etishga yordam beradi.

 2. Jamiyatni tanqid qilish:

Hikoyalar orqali jamiyatdagi adolatsizliklar, nohaqliklar yoki boshqa muammolarni tanqid qilish mumkin. Ular o‘quvchini o‘ylantirishga, muammolarni hal qilish yo‘llarini topishga undaydi.

 3. Tarixni saqlash:

Tarixiy hikoyalar orqali o‘tmishdagi voqealar, an’analari va madaniyati saqlanadi. Ular kelajak avlodlarga tarixiy tajribalarni o‘rgatishda yordam beradi.

 4. Ruhiy tarbiya:

Hikoyalar ruhiy tarbiya beradi, insonlarni yaxshilikka undaydi, ularni murakkab hayotiy vaziyatlarga tayyorlaydi.