O‘YMAKORLIK HAQIDA MA’LUMOT?

O‘ymakorlik — bu yog‘och, tosh, metall, suyak yoki boshqa materiallarga naqsh, bezak yoki tasvir o‘yib ishlash san’atidir. U o‘zbek xalq amaliy bezak san’atining qadimiy va muhim turlaridan biridir. Quyida o‘ymakorlik haqida batafsil ma’lumot keltirilgan:

1. O‘ymakorlikning mazmuni va mohiyati

O‘ymakorlik — buyum yoki inshoot sirtiga maxsus asboblar yordamida naqsh va tasvir o‘yish jarayonidir. U estetik go‘zallik, nafislik va badiiy didni ifodalaydi. O‘ymakorlik san’ati asosan:

·           yog‘och o‘ymakorligi,

·           tosh o‘ymakorligi,

·           suyak o‘ymakorligi,

·           metall o‘ymakorligi

kabi turlarga bo‘linadi.

 

2. Tarixiy rivojlanishi

O‘ymakorlik O‘zbekistonda qadimdan mavjud bo‘lib, bu san’at namunalari Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent, Farg‘ona, Qo‘qon kabi shaharlarda keng tarqalgan.
Masalan:

·           Xiva xonligi davrida me’moriy binolar (masalan, Juma masjidi) eshik va ustunlarida yog‘och o‘ymakorlik yuqori darajaga chiqqan.

·           Buxoro va Samarqandda esa ganch va tosh o‘ymakorligi keng rivojlangan.

3. Asbob-uskunalar

O‘ymakorlar quyidagi asboblardan foydalanadilar:

·           Bolta, arra, pichoq, kesgich (qalam) – shakl berish uchun;

·           Usta chizg‘ichi va shablonlar – naqshlarni belgilash uchun;

·           Silliqlovchi asboblar – ishlov berish va jilolash uchun.

4. Naqsh turlari

O‘ymakorlikda ishlatiladigan naqshlar:

·           Islimiy (o‘simliksimon naqshlar),

·           Girih (geometrik shakllar),

·           Hayvonot yoki inson tasvirlari (kamroq uchraydi),

·           Arab yozuvli naqshlar (xattotlik elementlari).

5. Amaliy qo‘llanilishi

O‘ymakorlik quyidagi joylarda keng qo‘llaniladi:

·           Me’moriy inshootlarning eshik, deraza, ustun, shift qismlarida;

·           Milliy mebel (sandig‘, kursi, stol) bezagida;

·           Sovg‘alik buyumlar (quticha, ramka, esdalik buyumlar) yasashda.

6. Mashhur ustalar

O‘zbekistonda taniqli o‘ymakorlar orasida:

·           Usta Shirin Murodov (Xiva),

·           Usta To‘lqin Jo‘raqulov (Qo‘qon),

·           Usta Shirinboy Madrahimov (Buxoro) kabi san’atkorlar nomi mashhur.

7. Bugungi kunda

Hozirgi davrda o‘ymakorlik san’ati milliy madaniyatning ajralmas qismi sifatida rivojlanmoqda. U hunarmandlar markazlari, san’at maktablari va kollejlarida o‘rgatiladi. Ko‘plab ustalar o‘z asarlarini xalqaro ko‘rgazmalarda namoyish etib, O‘zbekiston madaniyatini dunyoga tanitmoqdalar.